4. Η ταυτότητα του χάρτη:

Κλίμακα

Η κλίμακα του χάρτη είναι το κλάσμα που μας δείχνει πόσες φορές μικρότερη είναι μία περιοχή ή μία απόσταση επάνω στο χάρτη σε σχέση με την πραγματική της διάσταση στο έδαφος. 

Αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχέια του χάρτη.

Πώς Υπολογίζουμε τις Αποστάσεις

• Βήμα-βήμα για την Πραγματική Απόσταση:
1. Μετράμε με έναν χάρακα την απόσταση σε εκατοστά (εκ.) ανάμεσα σε δύο σημεία επάνω στον χάρτη.
2. Πολλαπλασιάζουμε τα εκατοστά αυτά με τον παρονομαστή της κλίμακας.
3. Μετρέπουμε το αποτέλεσμα από εκατοστά σε μέτρα ή χιλιόμετρα (διαιρώντας με το 100.000 για χιλιόμετρα).

Απαντήσεις: 

Δραστηριότητα 1: Σωστό ή Λάθος

Πρόταση	Απάντηση
α) Η κλίμακα ενός χάρτη είναι η απόσταση μεταξύ δύο σημείων πάνω στον χάρτη.	Λ
β) Η κλίμακα ενός χάρτη είναι ένας αριθμός, που δείχνει πόσες φορές είναι μικρότερη μια περιοχή επάνω στον χάρτη από την ίδια περιοχή στην επιφάνεια της Γης.	Σ
γ) Αν η απόσταση δύο περιοχών στον χάρτη (υπό κλίμακα 1:1.000.000) είναι 5 εκατοστά, τότε η πραγματική απόσταση είναι 5.000.000 εκατοστά ή 50 χιλιόμετρα.	Σ
δ) Όταν αλλάζει η κλίμακα του χάρτη, αλλάζει και η πραγματική απόσταση δύο περιοχών.	Λ
ε) Όταν αλλάζει η κλίμακα του χάρτη, αλλάζει η απόσταση δύο περιοχών πάνω στον χάρτη.	Σ

---

Δραστηριότητα 2: Υπολογισμός απόστασης Αθήνας – Λαμίας

Απάντηση: Η απόσταση των δύο πόλεων πάνω στον χάρτη είναι 20 εκατοστά (cm).

Βήματα Υπολογισμού:

1. Μετατρέπουμε την πραγματική απόσταση σε εκατοστά:
   200 χιλιόμετρα (km) = 200 x 1.000 = 200.000  μέτρα (m)
   200.000  μέτρα (m) = 200.000 x 100 = 20.000.000  εκατοστά (cm)
2. Διαιρούμε με τον παρονομαστή της κλίμακας 1.000.000:
   Απόσταση στον χάρτη= 20.000.000 / 1.000.000 = 20  εκατοστά (cm)

Στο πλαίσιο του βιβλίου σας, σχεδιάστε μια ευθεία γραμμή μήκους 20 εκατοστών με τη βοήθεια ενός χάρακα, βάζοντας μια κουκκίδα στην αρχή (Αθήνα) και μία στο τέλος (Λαμία).

---

Δραστηριότητα 3: Σχεδίαση αίθουσας υπό κλίμακα

1. Εύρεση της Κλίμακας σε μορφή κλάσματος:

• Αφού κάθε 1  μέτρο = 100  εκατοστά πραγματικής απόστασης σχεδιάζεται ως 2  εκατοστά στο χαρτί, το κλάσμα της κλίμακας είναι:
  Κλίμακα 2/100= 1/50 (ή αλλιώς κλίμακα 1:50).

2. Παράδειγμα Υπολογισμού Διαστάσεων:
Καθώς κάθε αίθουσα έχει διαφορετικές διαστάσεις, ας υποθέσουμε ένα τυπικό παράδειγμα σχολικής αίθουσας με πραγματικό μήκος 8 μέτρα και πραγματικό πλάτος 6 μέτρα:

Διάσταση Αίθουσας	Πραγματική Απόσταση	Υπολογισμός για το χαρτί	Διάσταση στο πλαίσιο
Μήκος	8  μέτρα	8 x 2 εκατοστά (cm)	16 εκατοστά (cm)
Πλάτος	6 μέτρα	6 x 2  εκατοστά (cm)	12 εκατοστά (cm)

Στο πλαίσιο του βιβλίου σας, σχεδιάστε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο με τις διαστάσεις που θα βρείτε με βάση τη δική σας αίθουσα (πολλαπλασιάζοντας τα πραγματικά μέτρα επί 2).

 

 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

3.  Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ (Handel) & Η Μουσική των Νερών (Water Music)

 Εισαγωγή & Η Ιστορία του Συνθέτη (Διάρκεια: 10 λεπτά)

• • Γεννήθηκε στη Γερμανία το 1685 (την ίδια χρονιά με τον Μπαχ!).
  • Το Κρυφό Ταλέντο: Ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει δικηγόρο και του απαγόρευε τη μουσική. Ο Χέντελ όμως είχε κρύψει ένα μικρό κλαβιχόρδο (παλιό πιάνο) στη σοφίτα του σπιτιού του και μελετούσε κρυφά τα βράδια.
  • Ο αγαπημένος των Βασιλιάδων: Ταξίδεψε πολύ και τελικά εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Λονδίνο της Αγγλίας, όπου έγινε ο επίσημος συνθέτης του παλατιού.

Προβολή Βίντεο & Το Παιχνίδι της Ακρόασης – «Line Rider» (Διάρκεια: 15-20 λεπτά)

 Φάση Ακρόασης & Οπτικοποίησης (Διάρκεια: 15-20 λεπτά)

Τίτλος Δραστηριότητας: «Οι Χαρτογράφοι του Line Rider»

Οι μαθητές κάθονται ατομικά στα θρανία τους, έχοντας μπροστά τους ένα λευκό χαρτί Α4 και δύο συγκεκριμένες ξυλομπογιές: μία Κίτρινη (ή Πορτοκαλί) και μία Μπλε (ή Πράσινη). Τα φώτα της τάξης είναι ελαφρώς χαμηλωμένα.

1. Πρώτη Προβολή (00:00 - 03:00) – «Η Παρατήρηση»

Πατάτε αναπαραγωγή στο βίντεο Line Rider: Water Music. Οι μαθητές έχουν τα χέρια σταυρωμένα και απλώς παρακολουθούν τη διαδρομή στην οθόνη.

• Τι κάνουν οι μαθητές: Εστιάζουν στα μάτια τους. Παρατηρούν ότι ο αναβάτης πότε κάνει τεράστια άλματα στον αέρα και πότε γλιστράει ομαλά σε χαμηλές, κυματιστές γραμμές.
• Η παρέμβασή σας στο τέλος της προβολής: Σταματώ το βίντεο και εξηγώ: «Παιδιά, ο Χέντελ έγραψε αυτή τη μουσική για μια βασιλική βαρκάδα σε ποτάμι. Όταν ο αναβάτης κάνει άλματα, η μουσική δυναμώνει γιατί παίζουν τα Χάλκινα Πνευστά (Τρομπέτες/Κόρνα). Όταν κυλάει ομαλά, ακούγονται τα Έγχορδα (Βιολιά) που μιμούνται το ήρεμο νερό».
• 2. Δεύτερη Προβολή (00:00 - 03:00) – «Η Δράση στο Χαρτί»
  Πατάτε ξανά αναπαραγωγή στο βίντεο από την αρχή. Αυτή τη φορά, οι μαθητές παίρνουν τις ξυλομπογιές στα χέρια και μετατρέπονται σε «Χαρτογράφους», σχεδιάζοντας στο χαρτί τους ταυτόχρονα με το βίντεο:
  • Όταν ο αναβάτης κάνει μεγάλα άλματα (00:00 - 00:20 και στα ανάλογα σημεία): Οι μαθητές ακούν τις τρομπέτες. Παίρνουν την Κίτρινη/Πορτοκαλί ξυλομπογιά και σχεδιάζουν στο χαρτί τους μεγάλα, ψηλά και μυτερά κύματα (που αντιπροσωπεύουν την ένταση των πνευστών).
  • Όταν ο αναβάτης γλιστράει ομαλά (00:20 - 00:45 και στα ανάλογα σημεία): Η μουσική ησυχάζει και περνάει στα βιολιά. Οι μαθητές αφήνουν αμέσως την κίτρινη, πιάνουν την Μπλε/Πράσινη ξυλομπογιά και σχεδιάζουν χαμηλά, στρωτά και ήρεμα κύματα (που αντιπροσωπεύουν τη γαλήνη του νερού).
  • 
    

3. Αντίθεση & Κλείσιμο – «Sarabande Synthesia» (Διάρκεια: 10 λεπτά)

• Δραστηριότητα: Περνάμε σε μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα. Προβάλλουμε το βίντεο «Handel - Sarabande - synthesia tutorial».
• Η εξήγηση: Εξηγούμε στα παιδιά ότι ο Χέντελ δεν έγραφε μόνο χαρούμενη μουσική για πάρτι σε ποτάμια. Αυτό το κομμάτι, η Σαραμπάντα, είναι ένας παλιός, αργός και σοβαρός χορός.
• Τι κάνουν οι μαθητές: Οι μαθητές παίζουν «αόρατο πιάνο» στο θρανίο τους, ακολουθώντας τα τουβλάκια που πέφτουν στην οθόνη.

 Φύλλο Εργασίας / Κουίζ Αξιολόγησης

                         

1. Πού είχε κρύψει ο Χέντελ ένα μικρό πιάνο (κλαβιχόρδο) όταν ήταν παιδί για να μελετάει κρυφά τα βράδια;
   • Α) Στο υπόγειο του σχολείου
   • Β) Στη σοφίτα του σπιτιού του 
   • Γ) Μέσα σε μια ντουλάπα στην κουζίνα
2. Πού πρωτοπαίχτηκε το περίφημο έργο «Μουσική των Νερών» το καλοκαίρι του 1717;
   • Α) Μέσα σε μια σκοτεινή εκκλησία
   • Β) Πάνω σε μια σχεδία στον ποταμό Τάμεση 
   • Γ) Σε μια κλειστή αίθουσα χορού στο παλάτι
3. Γιατί στη «Μουσική των Νερών» (στο βίντεο με το Line Rider) ακούγονται τόσο δυνατά οι τρομπέτες και τα κόρνα;
   • Α) Για να ακούγεται καθαρά η μουσική στον ανοιχτό χώρο του ποταμού 
   • Β) Επειδή εκείνη την ημέρα είχαν σπάσει όλα τα βιολιά
   • Γ) Επειδή έτσι ήθελε ο Βασιλιάς
4. Το δεύτερο κομμάτι που είδαμε στο βίντεο με τα χρωματιστά τουβλάκια (Synthesia) ονομάζεται Sarabande. Τι συναίσθημα μας βγάζει σε σχέση με το πρώτο;
   • Α) Είναι ακόμα πιο χαρούμενο και γρήγορο
   • Β) Είναι πιο σκοτεινό, αργό και γεμάτο μυστήριο 
   • Γ) Μας κάνει να θέλουμε να χορέψουμε

---

Ασκήσεις ρυθμού: 

Ο «Μεσσίας» (Messiah, HWV 56) είναι το δημοφιλέστερο ορατόριο του μεγάλου Γερμανού συνθέτη Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1741 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 13 Απριλίου 1742 στο Δουβλίνο.

 Το ορατόριο δεν έχει θεατρική δράση ή συγκεκριμένους χαρακτήρες που μιλούν, αλλά αναπτύσσει το χριστιανικό δόγμα μέσα από τρεις μεγάλες ενότητες:

• Μέρος Α': Οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης για τον ερχομό του Μεσσία και η Γέννηση του Χριστού.
• Μέρος Β': Τα Πάθη, η Σταύρωση, η Ανάσταση, η Ανάληψη και η εξάπλωση του Ευαγγελίου. Κλείνει με το εμβληματικό Hallelujah.
• Μέρος Γ': Η νίκη πάνω στον θάνατο, η Δευτέρα Παρουσία και η αιώνια ζωή.