ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

4. Γνωριμία με την Κλασική Εποχή

Η Κλασική Εποχή στη μουσική είναι η ιστορική περίοδος που εκτείνεται περίπου από το 1750 έως το 1820. Έρχεται αμέσως μετά την εποχή του Μπαρόκ και χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση της ισορροπίας, της καθαρότητας, της κομψότητας και της απλότητας.

4.  Ο  Γιόζεφ Χάυντν και η «Συμφωνία της Έκπληξης»

Διδακτικοί Στόχοι

• Γνωστικοί: Να γνωρίσουν οι μαθητές τον Γιόζεφ Χάυντν, τα βασικά χαρακτηριστικά της Κλασικής εποχής και τη δομή μιας ορχήστρας.
• Ψυχοκινητικοί / Ακουστικοί: Να αναπτύξουν την ακουστική τους προσοχή, να αναγνωρίζουν τις εναλλαγές δυναμικής (σιγά - δυνατά) και να αντιδρούν σωματικά σε αυτές.
• Συναισθηματικοί: Να αντιληφθούν το χιούμορ στη μουσική και να συνδέσουν το μάθημα με θετικά συναισθήματα και παιχνίδι.

Σήμερα θα γνωρίσουμε έναν συνθέτη που όλοι φώναζαν "Μπαμπά" (Papa Haydn) επειδή ήταν πολύ καλός άνθρωπος, αλλά του άρεσαν και οι φάρσες! Κάποτε, στο Λονδίνο, έγραψε ένα έργο για να κάνει πλάκα σε μερικούς πλούσιους κυρίους και κυρίες που πήγαιναν στις συναυλίες του και... τους έπαιρνε ο ύπνος!»

Ακρόαση & Βιωματικό Παιχνίδι (15 λεπτά)

Η Οδηγία: Ζητάμε από τους μαθητές να κλείσουν τα μάτια, να χαλαρώσουν στα θρανία τους και να ακούσουν το 2ο μέρος της Συμφωνίας 94.  

 Τους λέμε να προσποιηθούν ότι νυστάζουν, ακολουθώντας την ήσυχη μελωδία (pianissimo).

Η Έκπληξη: Αφήνουμε το κομμάτι να κυλήσει. 

Στο 16ο μέτρο, όταν ακούγεται το ξαφνικό και εκκωφαντικό χτύπημα των τυμπάνων (fortissimo), οι μαθητές θα «τιναχτούν» (ξυπνήσουν) αυθόρμητα.Συζήτηση:

• • Πώς νιώσατε στην αρχή;
  • Τι συνέβη ξαφνικά;
  • Ποιο όργανο έκανε τον πιο δυνατό θόρυβο; (Τα τύμπανα/Τιμπάνι)

 Δραστηριότητα Ρυθμού & Κίνησης (8 λεπτά)

Χωρίζουμε την τάξη σε δύο ομάδες:

1. Ομάδα Α (Τα Σύννεφα): Όσο η μουσική παίζει σιγά, κινούν τα χέρια τους απαλά σαν κύματα στον αέρα.

2. Ομάδα Β (Οι Κεραυνοί): Παραμονεύουν και, μόλις ακουστεί το δυνατό χτύπημα («ΜΠΑΜ!»), χτυπούν παλαμάκια μία φορά δυνατά ή χτυπούν τα πόδια στο πάτωμα, και μετά ξανασταματούν.

Αυτό βοηθάει στην ανάπτυξη του εσωτερικού παλμού και του συγχρονισμού.

Μέρος 1: Η Γαλήνη (Piano): Χρήση ήρεμων χρωμάτων (όπως μπλε και πράσινο) με απαλές, ομαλές γραμμές.

Μέρος 2: Η Έκπληξη (Forte): Χρήση έντονων χρωμάτων (όπως κόκκινο και κίτρινο) με μυτερές και δυναμικές γραμμές που συμβολίζουν την έκρηξη.

«Η Έκπληξη της Γάτας»

⏳ Χρονική Στιγμή (Στο Βίντεο)	🎵 Ένταση Μουσικής	🏃‍♂️ Δράση στο Παιχνίδι
00:00 – 00:09	Piano (Σιγά)	Τα Ποντίκια περπατούν στις μύτες των ποδιών. Οι Γάτες κοιμούνται.
00:09 – 00:17	Pianissimo (Πιο σιγά)	Τα Ποντίκια συνεχίζουν να κινούνται ακόμη πιο προσεκτικά.
00:17 – 00:18	Fortissimo (Ξαφνικό ΜΠΑΜ!)	Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΠΛΗΞΗ! Τα τύμπανα χτυπούν δυνατά. Τα Ποντίκια ΠΑΓΩΝΟΥΝ αμέσως.
00:18 – 00:36	Forte (Καταδίωξη!)	Οι Γάτες ορμούν! Περιφέρονται στην τάξη για 18 δευτερόλεπτα. Όποιο ποντίκι κουνηθεί, βγαίνει.

Βρίσκω το ρυθμό με παλαμάκια και ένα πολύ δυνατό

 παλαμάκι όταν δυναμώνει πολύ η μουσική.

1. Σε ποια χώρα γεννήθηκε ο Γιόζεφ Χάιντν και άρχισε να τραγουδά από 8 ετών;
   • Απάντηση: Β) Στην Αυστρία
2. Για ποια ευγενή οικογένεια εργάστηκε ο Χάιντν για πολλά χρόνια;
   • Απάντηση: Γ) Για την οικογένεια Εστερχάζι
3. Ποιο χαϊδευτικό όνομα του απέδωσαν οι μουσικοί επειδή έγραψε πάνω από 100 συμφωνίες;
   • Απάντηση: Β) «Πατέρα της Συμφωνίας»
4. Σε ποια πόλη παρουσιάστηκε η Συμφωνία αρ. 94 («της Έκπληξης») το 1792;
   • Απάντηση: Γ) Στο Λονδίνο
5. Ποιους μουσικούς όρους χρησιμοποίησε ο Χάιντν για την εναλλαγή από τη σιγανή στη δυνατή μουσική;
   • Απάντηση: Β) Piano και Forte

Ομάδα Β: Συμπλήρωση Κενών

«Ο Χάιντν ήταν γνωστός για το μεγάλο του χιούμορ. Στο δεύτερο μέρος της Συμφωνίας της "Έκπληξης", χρησιμοποίησε αρχικά μόνο τα έγχορδα της ορχήστρας για να δημιουργήσει μια ήρεμη ατμόσφαιρα. Ξαφνικά όμως, πρόσθεσε μια πολύ δυνατή συγχορδία μαζί με τα τύμπανα για να ξαφνιάσει το κοινό!»

Παιχνίδι ρυθμού και παλμών με χειροκροτήματα και χτυπήματα στο πόδι 

🎹 Οδηγός για το Παιχνίδι στο Θρανίο (Δεξί Χέρι)

Όλα τα παιδιά τοποθετούν το δεξί τους χέρι πάνω στο θρανίο, σε θέση «κουτάλας» (σαν να κρατάνε ένα μπαλάκι), και αντιστοιχίζουν τα δάχτυλα με τις νότες του βίντεο:

🖐️ Δάχτυλο	🎵 Νότα στο Βίντεο	⏱️ Πότε το χτυπάνε στο θρανίο (00:00 - 00:08)
Αντίχειρας (1)	Ντο (C)	Στο 1ο και στο 2ο χτύπημα της μελωδίας.
Δείκτης (2)	Ρε (D)	Δεν χρησιμοποιείται στην εισαγωγή.
Μέσος (3)	Μι (E)	Στο 3ο και στο 4ο χτύπημα.
Παράμεσος (4)	Φα (F)	Δεν χρησιμοποιείται στην εισαγωγή.
Μικρό (5)	Σολ (G)	Στο 5ο και στο 6ο χτύπημα.

Εργαστήρια δεξιοτήτων Γ΄ Δημοτικού Σταματώ τις Διακρίσεις – Αποδέχομαι τον «Άλλον». Από τις λογοτεχνικές αναπαραστάσεις στην πραγματική ζωή

 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΑΙ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΩ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΗ

 3. Συμπερίληψη: Αλληλοσεβασμός, Διαφορετικότητα

Σταματώ τις Διακρίσεις – Αποδέχομαι τον «Άλλον». 

Από τις λογοτεχνικές αναπαραστάσεις στην πραγματική ζωή

1. Ας γνωριστούμε- Μοιάζουμε ή διαφέρουμε;

 

Ξεκινάμε με την προβολή του βίντεο: 

Ρατσισμός, ξενοφοβία 

 Ένα τρίγωνο στη χώρα των κύκλων

Ακολουθεί η σχεδίαση της παλάμης μας σε ένα χαρτάκι και φτιάξιμο κάθε δαχτύλου ένα διαφορετικο ανθρωπάκι τερατάκι.

Μοιάζουν τα τερατάκια; Μοιάζουμε εμείς ; Είμαστε ίδιοι ή  οι διαφορετικοί;

Διαβάζουμε για το Γιάννη το παραμύθι.

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ο Γιάννης... (παραμύθι) - Δέσποινα Ρωμανέλη

Επτά ποτάμια 

 επτα χρώματα -αγάπη και διαφορετικότητα- αποδοχή

Όλοι μαζί μπορούμε να νιώσουμε  όλα αυτά:

1. Το μήνυμα της αγάπης και της προσφοράς

Το κεντρικό μήνυμα του τραγουδιού είναι η δύναμη της αγάπης που μπορεί να μεταμορφώσει τον κόσμο. Οι στίχοι «Χίλιες κόκκινες καρδούλες μπήκαν στην σειρά... Και γεμίζει με αγάπη κάθε τι στη γη» αναφέρονται ξεκάθαρα στην αλληλεγγύη, τη φιλανθρωπία και τη συλλογική προσπάθεια (όπως αυτή του Ραδιομαραθωνίου) να στηριχθούν τα παιδιά που έχουν ανάγκη.

2. Την αποδοχή της διαφορετικότητας και την ενότητα

Κάθε ένα από τα επτά ποτάμια έχει το δικό του ξεχωριστό χρώμα, τη δική του προέλευση και τον δικό του χαρακτήρα (πορτοκαλί, πράσινο, κόκκινο, κίτρινο, μενεξεδί, γαλάζιο, μπλε). Παρά τις διαφορές τους, όλα αυτά τα ποτάμια προχωρούν «χέρι χέρι» και ενώνονται στην ίδια λίμνη. Αυτό αποτελεί έναν πανέμορφο συμβολισμό για:

• Την αποδοχή της μοναδικότητας κάθε ανθρώπου/παιδιού.
• Την ανάγκη για συμπερίληψη και ισότητα, όπου όλοι μαζί, ενωμένοι, δημιουργούν κάτι όμορφο.

3. Την αισιοδοξία, την ελπίδα και την ξεγνοιασιά

Το τραγούδι ξεχειλίζει από το φως του ήλιου, τα όνειρα, τα παραμύθια και την παιδική ανεμελιά («μες στην ξεγνοιασιά»). Υπενθυμίζει στους ακροατές ότι, παρά τις δυσκολίες, η ελπίδα και η χαρά της ζωής πρέπει να παραμένουν ζωντανές, ιδιαίτερα στον κόσμο των παιδιών.

4. Την γέφυρα που ενώνει (Το ουράνιο τόξο)

Στο τέλος, τα χρωματιστά νερά των ποταμιών ανεβαίνουν στον ουρανό και σχηματίζουν ένα φωτεινό ουράνιο τόξο – μια «κορδέλλα που ενώνει γή και ουρανό». Το ουράνιο τόξο διαχρονικά συμβολίζει:

• Την ελπίδα μετά την καταιγίδα.
• Τη σύνδεση και τη συμφιλίωση.
• Την ολοκλήρωση μιας κοινής προσπάθειας που φέρνει το «θαύμα» της προσφοράς.

Τέλος παίζουμε παιχνίδια για τη διαφορετικότητα:

 1ο.Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026

1. Ενδιαφέρομαι και ενεργώ -Κοινωνική συναίσθηση κι ευθύνη

υποενότητα: Εθελοντισμός  διαμεσολάβηση

Αξίζει να δίνω

Δρακάκη Ιωάννη

Ας γνωρίσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις αξίες

Αφορμή: Ξεκινάμε παίζοντας το παρακάτω παιχνίδι.

Συζήτηση:Οι μαθητές παρακολουθούν τα βίντεο  για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ακολουθεί συζήτηση και ερωτήσεις κατανόησης για τα βίντεο. Οι μαθητές σκέφτονται ποιες είναι οι πιο σημαντικές έννοιες για τη ζωή τους, π.χ., η φιλία, η αγάπη, η ειλικρίνεια. η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η συνεργασία.

Γράφουμε στον πίνακα τις: ελευθερία, ισότητα, αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια, ειρήνη, δικαιοσύνη.

Είναι αυτές οι έννοιες σημαντικές για τους περισσότερους

ανθρώπους; Συζητάμε την έννοια της αξίας.

Η τάξη-θρανία/καρέκλες-διαμορφώνονται σε σχήμα κύκλου.

Τέλος ζωγραφίζουμε σε κόλλες Α4 κάποιες από αυτές τις αξίες.

4. Η ταυτότητα του χάρτη:

Κλίμακα

Η κλίμακα του χάρτη είναι το κλάσμα που μας δείχνει πόσες φορές μικρότερη είναι μία περιοχή ή μία απόσταση επάνω στο χάρτη σε σχέση με την πραγματική της διάσταση στο έδαφος. 

Αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχέια του χάρτη.

Πώς Υπολογίζουμε τις Αποστάσεις

• Βήμα-βήμα για την Πραγματική Απόσταση:
1. Μετράμε με έναν χάρακα την απόσταση σε εκατοστά (εκ.) ανάμεσα σε δύο σημεία επάνω στον χάρτη.
2. Πολλαπλασιάζουμε τα εκατοστά αυτά με τον παρονομαστή της κλίμακας.
3. Μετρέπουμε το αποτέλεσμα από εκατοστά σε μέτρα ή χιλιόμετρα (διαιρώντας με το 100.000 για χιλιόμετρα).

Απαντήσεις: 

Δραστηριότητα 1: Σωστό ή Λάθος

Πρόταση	Απάντηση
α) Η κλίμακα ενός χάρτη είναι η απόσταση μεταξύ δύο σημείων πάνω στον χάρτη.	Λ
β) Η κλίμακα ενός χάρτη είναι ένας αριθμός, που δείχνει πόσες φορές είναι μικρότερη μια περιοχή επάνω στον χάρτη από την ίδια περιοχή στην επιφάνεια της Γης.	Σ
γ) Αν η απόσταση δύο περιοχών στον χάρτη (υπό κλίμακα 1:1.000.000) είναι 5 εκατοστά, τότε η πραγματική απόσταση είναι 5.000.000 εκατοστά ή 50 χιλιόμετρα.	Σ
δ) Όταν αλλάζει η κλίμακα του χάρτη, αλλάζει και η πραγματική απόσταση δύο περιοχών.	Λ
ε) Όταν αλλάζει η κλίμακα του χάρτη, αλλάζει η απόσταση δύο περιοχών πάνω στον χάρτη.	Σ

---

Δραστηριότητα 2: Υπολογισμός απόστασης Αθήνας – Λαμίας

Απάντηση: Η απόσταση των δύο πόλεων πάνω στον χάρτη είναι 20 εκατοστά (cm).

Βήματα Υπολογισμού:

1. Μετατρέπουμε την πραγματική απόσταση σε εκατοστά:
   200 χιλιόμετρα (km) = 200 x 1.000 = 200.000  μέτρα (m)
   200.000  μέτρα (m) = 200.000 x 100 = 20.000.000  εκατοστά (cm)
2. Διαιρούμε με τον παρονομαστή της κλίμακας 1.000.000:
   Απόσταση στον χάρτη= 20.000.000 / 1.000.000 = 20  εκατοστά (cm)

Στο πλαίσιο του βιβλίου σας, σχεδιάστε μια ευθεία γραμμή μήκους 20 εκατοστών με τη βοήθεια ενός χάρακα, βάζοντας μια κουκκίδα στην αρχή (Αθήνα) και μία στο τέλος (Λαμία).

---

Δραστηριότητα 3: Σχεδίαση αίθουσας υπό κλίμακα

1. Εύρεση της Κλίμακας σε μορφή κλάσματος:

• Αφού κάθε 1  μέτρο = 100  εκατοστά πραγματικής απόστασης σχεδιάζεται ως 2  εκατοστά στο χαρτί, το κλάσμα της κλίμακας είναι:
  Κλίμακα 2/100= 1/50 (ή αλλιώς κλίμακα 1:50).

2. Παράδειγμα Υπολογισμού Διαστάσεων:
Καθώς κάθε αίθουσα έχει διαφορετικές διαστάσεις, ας υποθέσουμε ένα τυπικό παράδειγμα σχολικής αίθουσας με πραγματικό μήκος 8 μέτρα και πραγματικό πλάτος 6 μέτρα:

Διάσταση Αίθουσας	Πραγματική Απόσταση	Υπολογισμός για το χαρτί	Διάσταση στο πλαίσιο
Μήκος	8  μέτρα	8 x 2 εκατοστά (cm)	16 εκατοστά (cm)
Πλάτος	6 μέτρα	6 x 2  εκατοστά (cm)	12 εκατοστά (cm)

Στο πλαίσιο του βιβλίου σας, σχεδιάστε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο με τις διαστάσεις που θα βρείτε με βάση τη δική σας αίθουσα (πολλαπλασιάζοντας τα πραγματικά μέτρα επί 2).